Bohater literatury XIX wieku to głównie bohater romantyczny i pozytywistyczny.

Psychika romantycznego bohatera jest wielowymiarowa, nie sposób go oceniać w tradycyjnie rozumianych kategoriach dobra i zła. Bohater romantyczny odrzuca powszechnie wyznawane wartości widząc w nich nieczystość, obłudę, oszustwo. Nie godzi się na bierność, wygodnictwo, nijakość, skłonny jest do skrajnych sądów i reakcji, a swoich przekonań gotów jest obronić do upadłego. Zawsze chce pozostać sobą, odrzuca wszelkie reguły krępujące indywidualność. Bohater taki jest często egocentrykiem, człowiekiem skupionym na sobie i niechętnie odnoszącym się do innych. Mimo to posiada jednak wielką wrażliwość, która powoduje, iż miotają nim gwałtowne uczucia. Jeśli już kogoś pokocha, zwiąże się bliżej- staje się najwierniejszym kochankiem i przyjacielem. Daje z siebie dużo, więc wymaga tego samego od partnera w miłości, czy też przyjaźni. Wrażliwość ta powoduje też, iż zainteresowany jest sztuką, czasem nawet sam ją tworzy. Żyje również w bliskim kontakcie z naturą. Za bohatera romantycznego można uznać np. Giaura- tytułową postać byronicznej powieści poetyckiej, Kordiana – tytułowego bohatera dramatu J. Słowackiego. Giaur to człowiek budujący trwogę, skrywający w swym sercu mroczną tajemnicę. Ukazany jest w ruchu, nigdzie nie może zagrzać miejsca. Miłość dla niego jest świętością. W polskiej literaturze romantycznej typ bohatera stworzony przez Byrona szybko uległ przekształceniu. Zachował swój charakter buntownika, indywidualisty, wybitnej jednostki, lecz ambicje osobiste poświęcił dla walki o wolną ojczyznę. Taki charakter cechuje m.in. Konrada Wallenroda- tytułowego bohatera powieści A. Mickiewicza. Porwany i wychowywany przez wrogów, nie uległ wynarodowieniu. Już jako dorosły mężczyzna uciekł do swoich. Udało mu się zapomnieć o tragicznych przejściach, ułożyć życie osobiste. Ożenił się z Aldoną i chciał żyć z nią w spokoju i szczęściu. Jednak szczęścia w domu nie zaznał, bo go nie było w ojczyźnie. Wobec zagrożenia ze strony wojsk krzyżackich Konrad zmuszony jest do złożenia najwyższej ofiary. Obmyślił sprytny plan, opuścił żonę i ojczyznę, przedostał się do krzyżackich szeregów, zdobył tam władzę i uznanie właśnie jako Konrad Wallenrod. Prowadził bitwę tak, żeby krzyżacy ją przegrali . Dokonując swej zemsty na wrogu, ma swój moment satysfakcji, ale zapłacił za nią osobistą porażką. Wiedząc, że stracił wszystko co miał cennego, popełnił samobójstwo.

Bohaterem literackim XIX wieku jest także bohater pozytywistyczny. Nowa epoka wymagała nowego typu bohatera, a za takiego uznany został, w miejsce romantycznego marzyciela- człowiek pracy. Na pierwszy plan wychodzą ci, którzy dotąd na kartkach dzieł ukazywali się tylko w tle. Tak więc znaczącym albo wręcz głównym bohaterem utworu może się okazać zarówno wybitna osobowość wyprzedzająca swoją epokę (Wokulski), jak i człowiek zupełnie przeciętny, typowy, jednak obdarzony często wrodzonym instynktem moralnym, umiejący rozpoznać dobro i zło (Joanna Lipska). Często jest to przedstawiciel szczególnie wówczas cenionego zawodu- inżynier, naukowiec, lekarz czy kupiec (np. Ochocki, Rzecki), ale także światły ziemianin (Zasławska w Lalce”, Benedykt Korczyński w Nad Niemnem”), często kształcący się, by lepiej gospodarować (syn B. Korczyńskiego- Witold). Bohaterem może być też zwyczajny, niepiśmienny chłop (Ślimak w Placówce” Prusa) lub nawet zupełny nędzarz (opowiadania i wiersze Konopnickiej). Na kartach pozytywistycznych dzieł pojawia się też piękna plejada bohaterów dziecięcych (Janko Muzykant” Sienkiewicza, Nasza szkapa” Konopnickiej, Dobra pani” Orzeszkowej, Antek”, Anielka” Prusa i wiele innych).Jak widać w czasie zaledwie jednego stulecia powstały dwa, całkowicie różne typy bohaterów. Romantyk penetrował sferę ducha, pozytywista sferę materii. Romantyk odwoływał się do wiary – pozytywista do wiedzy. Romantyk chciał walczyć- pozytywista pracować.