„Dziady” Adama Mickiewicza

„Dziady Część IV”

To wielki monolog rozpaczy po stracie ukochanego Gustawa, wygłoszony w noc Wszystkich Świętych w mieszkaniu kapłana obrządku greckiego. Dzieło podzielone jest nie na sceny, ale na godziny: miłość, rozpacz i przestrogi (przedzielone zgaśnięciem 3 świec), które porządkują chaos przeżyć i przeżyć niezwykłego bohatera wyobcowanego z tego świata.

Uczucie miłości ukazane jest tutaj jako niepowtarzalne, kosmiczne i tragiczne, niszczące bohatera. Gustaw to człowiek samotny, wyobcowany ze społeczności (jak Goethe Werter), wyższy niż przeciętny, zbuntowany wobec otaczającej rzeczywistości, a jednocześnie mający poczucie misji odkrywania nieznanych mu tajemnic.

Przed Rozsądnym Ojcem Gustaw przedstawia swoją biografię, aby pokazać, jak zły jest świat, jak miłość prowadzi do nieszczęścia, że ​​istota rzeczy leży poza możliwościami racjonalnego poznania. Ta swoista spowiedź, czyli inscenizacja własnego życia, ma udowodnić, że starożytny rytuał „dziadków” jest sytuacją naturalną, pozwalającą na poznanie tajemnic i nawiązanie kontaktów między osobą samotną a wspólnotą, a wreszcie między żywym a śmiercią.

Gustaw jest pełen wewnętrznych sprzeczności. Przeciwstawiając swoje argumenty argumentom Ojca, stara się zdobyć przekonanie, pewność, że jako romantyczny indywidualista, pustelnik, szaleniec reprezentuje niezwykłe wartości humanistyczne i niepodważalną prawdę. Gustaw przeżywa swoje nieszczęście, samotność i zdradę normalnych ludzkich obowiązków jako tragiczną zbrodnię.

„Dziady część III”

Bohaterem jest Konrad, przechodzący drugą metamorfozę, od Widma (II) do Gustawa (IV), a teraz do Konrada (III). Jest wyjątkową i samotną postacią. Jego wyjątkowość podkreśla nadludzka skala wrażliwości, cierpienia i talentu poetyckiego. Daje poczucie wyższości i indywidualności, dodatkowo podkreślane przez klaustrofobiczną przestrzeń celi więziennej.

Konrad jest uosobieniem całego narodu, wszystkich jego cierpień i dawnych wolności.

Mała Improwizacja (scena I) – buntownicza pieśń zemsty śpiewana przez Konrada, dotknięta klęską sprawy narodowej i perspektywą zagłady. Współwięzień, ksiądz, nazywa piosenkę „szatańską”, a odkrywanie przyszłości poprzez poetycki geniusz okazuje się niemożliwe. Nie mogąc zrealizować swoich wizji, bohater przegrywa.

Wielka Improwizacja (scena II) – Konrad jako największy twórca na ziemi zawiera układ z Bogiem, który w imieniu cierpiącego narodu uosabia rozum. Konrad również przegrywa tę walkę. Ogarnia go zwątpienie w dobro Opatrzności, w sprawiedliwość historii, w możliwość zwycięstwa nad tyranią. Jego bunt okazuje się zbrodnią moralną, ponieważ bierze się z dumy. Bohatera opętał Szatan, który rzuca najgorsze bluźnierstwo: że Bóg jest carem.

Widząc Ojca Piotra (scena III) – Ojciec Piotr zajmuje się ratowaniem duszy Konrada, który kontrastuje prometeizm i bunt z chrześcijańską pokorą. Z pozycji wiary jest w stanie odsłonić tajemnice przyszłości i wyjaśnić sens historii narodowej. Poeta nadał mistycznej wizji dziejów cierpienia narodowego stylizację ewangelicko-apokaliptyczną. Miało to pokazać historię jako rzecz metafizyczną o szczególnym znaczeniu.

Według księdza Piotra historia Polski powtarza los Chrystusa, jest częścią wielkich planów Bożych. Naród polski, podobnie jak Chrystus, musiał umrzeć na krzyżu trzech zaborów, aby zmartwychwstać, odzyskać wolność i dać ją innym. Polska miała odegrać rolę Chrystusa narodów w dziejach ludzkości.

W ten sposób Mickiewicz starał się nadać sens cierpieniu i walce.

Mesjanizm (patrz Widzienie Ojca Piotra) to wiara w przyjście Mesjasza; mistyczna wiara w misję wybranego ludu Bożego w wypełnianiu jego zbawczej misji.

Mesjanizm III części Dziadów:

1. wizja księdza Piotra
   • wygnanie
   • porównywanie Polski do Chrystusa
   • Męczeństwo narodu polskiego na tle cierpień Chrystusa na Golgocie (Galię – Francja, krzyż – Rosja, Prusy, Francja, Siepacz, kto będzie lepszy – Rosja)
   • wizja przyszłego wskrzesiciela „od obcej matki, jego krew to jego dawni bohaterowie, a imię ma czterdzieści cztery)
2. prześladowanie młodzieży:
   • więźniowie zesłani na Syberię
   • Porównywanie Wasilewskiego do Chrystusa
   • krew młodości porównywana jest do krwi Chrystusa

„Polska Chrystusem narodów” – to stwierdzenie mówi, że cierpienia Polski, podobnie jak cierpienia Chrystusa, zbawią świat i pozbawią go tzw. Ciemnej Strony. Poświęcenie całego pokolenia zagubionego w rozwoju polskiej państwowości zwiększa szanse następnego pokolenia na życie w wolnej ojczyźnie; wpływ filozofii mesjanizmu

XXX

Wielka Improwizacja wyraża chęć walki przedstawiciela narodu, jakim jest Konrad. Jest świadectwem świadomości Jego twórczej mocy (w porównaniu z Bogiem), jest buntem przeciwko przemocy, złu i uciskowi, jest świadectwem prometeizmu. „Jestem mistrzem, wyciągam ręce”… Buntuje się przeciwko Bogu, uważanemu za synonim mądrości – ale głuchy na tragedię narodu polskiego. Dlatego wzywa Boga do walki z carem. Tu właśnie pojawia się zasada Lucyfera.

Mistyfikacja ludzkiej mocy – wiara w ludzką siłę, odrzucenie boskiej interwencji,
nawet bluźnierstwo i stwierdzenie „Ja i Ojczyzna to jedno”. Wymaga pojedynku i panowania nad naszymi duszami.

Dobre i złe moce kłócą się o dusze Konrada. Dusze Konrada ratuje ks. Piotrze, jego mesjanistycznym pomysłem jest zapowiedź zmartwychwstania narodu poprzez odzyskanie niepodległości. Ksiądz jest ucieleśnieniem pokory i ufności w Boże miłosierdzie (franciszkanizm – męczeństwo Chrystusa jest analogiczne do cierpienia Polaków).

Widzenie jest wyrazem idei mesjańskiej (teorii religijno-mistycznej, która przypisuje jednostce lub społeczności rolę zbawienia lub mesjasza) (przebóstwienie).
Widzenie to także uogólnienie martyrologii narodowej i nadanie jej znaczenia mesjańskiego. Strach przed niebezpieczeństwem osłabia wolę działania na rzecz niepodległości.

Chodziło o przeciwdziałanie upokorzeniu wynikającemu z klęski powstania listopadowego. Mesjanizm jednostki i narodu miał wypełnić misję ofiarowania innych. Indywidualna walka o dany pomysł. Cechami mesjanizmu są: prometeizm i tytanizm (Konrad i Kordian).