Jedną z bardziej fascynujących technik literackich jest konwencja oniryczna, czyli sposób przedstawiania rzeczywistości poprzez sen, marzenia lub wizje senne. Od wieków fascynuje ona pisarzy, pozwalając im swobodnie przenikać się z rzeczywistością do fantazji, co prowadzi do nowych, wielowymiarowych światów przedstawionych. W literaturze oniryzm bywa wykorzystywany na różne sposoby, w tym jako środek do pogłębiania psychologicznego wizerunku bohaterów, komentowania sytuacji politycznej i wyrażania ludzkich pragnień, obaw i refleksji na temat ludzkiej natury. Konwencja oniryczna pełniła różne role w różnych czasach, a jej zastosowanie było ściśle powiązane z obecnymi trendami w literaturze i filozofii.

„Boska Komedia” Dantego z średniowiecza jest jednym z pierwszych przykładów wykorzystania konwencji onirycznej. Poezja przedstawia podróż Dantego przez piekło, czyściec i niebo jako sen. Poszczególne sfery egzystencji (ziemska, boska i diabelska) stają się miejscami pełnymi alegorii i przestrog moralnych, co pozwala autorowi na pokazanie symbolicznej rzeczywistości snu. W tym przypadku konwencja oniryczna służy jako materiał dydaktyczny, pokazując świat wartości, który jest dualistyczny, w którym zło jest surowo karane, a dobro jest nagradzane. Nie tylko daje temat do rozważań moralnych, ale oniryczna podróż Dantego pozwala pisarzowi rozwinąć osobiste wątki, takie jak tęsknota za ukochaną Beatrycze.

Z powodu pogłębionego zainteresowania psychiką i emocjami bohatera oniryzm zyskuje nowe zastosowania w literaturze romantycznej. Przykładem może być „Dziady” Adama Mickiewicza, zwłaszcza część III, w której senne wizje odgrywają kluczową rolę w ukazaniu duchowej drogi bohatera. W swoich mesjanistycznych wizjach Konrad walczy z Bogiem o losy narodu polskiego. Widać w jego wizjach skrajne uczucia, pragnienia i cierpienia. W tej części „Dziadów” oniryzm ma zarówno funkcję psychologiczną, jak i symboliczną: autor przedstawia wizje senne bohatera, jego rozterki i poczucie misji, a także jego bezsilność wobec losu. W świecie sennym nie istnieją prawa rzeczywistości, co pozwala przedstawić wewnętrzne konflikty bohatera sugestywnie i za pomocą metafor. Z tego powodu sny Konrada nie tylko stają się nośnikiem koncepcji romantycznych, takich jak mesjanizm i indywidualizm, ale także sposobem na przedstawienie wewnętrznego konfliktu bohatera.

Konwencja oniryczna jest również ważna w literaturze modernistycznej. W utworze Stanisława Wyspiańskiego „Wesele” halucynacje, marzenia i senne wizje bohaterów odgrywają kluczową rolę w tworzeniu świata przedstawionego. Zjawiska i postacie paranormalne pojawiają się z bohaterami w drugiej części dramatu. Charaktery te, takie jak Stańczyk i Hetman to przedstawiciele przeszłych traum, narodowych mitów i niemożności działania. Krytyczna rola onirycznej konwencji w „Weselu” polega na tym, że Wyspianski może ujawnić duchowy smutek i marazm narodu polskiego, a także pokazać fikcyjne marzenia o odzyskaniu niepodległości. Sny i wizje, które przeplatają się z rzeczywistością, stają się obrazem niespełnionych pragnień i iluzji, które rządzą bohaterami. W rezultacie oniryczny świat „Wesela” reprezentuje nie tylko lęki osobiste postaci, ale także los narodu.

Oniryzm został uznany za jedną z najważniejszych technik literackich w literaturze XX wieku, zwłaszcza w nurtach awangardowych, takich jak surrealizm. W swoich opowiadaniach i powieściach, takich jak „Proces”, Franz Kafka tworzy świat, który przypomina senny koszmar. Józef K., bohater, zostaje wplątany w absurdalny, nieprzewidywalny proces, którego logika nie opiera się na żadnych zasadach rzeczywistości. W utworze czas i przestrzeń są zniekształcone, a wydarzenia wydają się być oderwane od jakichkolwiek zasad rzeczywistego życia. W „Procesie” konwencja oniryczna jest zarówno metaforyczna, jak i egzystencjalna. Kafka wykorzystuje sen jako narzędzie do przedstawienia lęków związanych z anonimowością człowieka w świecie bezosobowym, biurokratycznym, gdzie ludzie tracą kontrolę nad swoim życiem. Z tego powodu oniryzm Kafki jest obrazem ludzkiego życia, który jest pełen odrębności, zagubienia i absurdu.

„Ulisses” Jamesa Joyce'a jest kolejnym przykładem literatury onirycznej, która wpisuje się w modernizm. Joyce i Kafka eksperymentują z narracją, a sny i halucynacje bohaterów, zwłaszcza w rozdziale „Nighttown”, są głównymi motywami w jego dziełach. Joyce ma możliwość przeplatania wątków, symboli i motywów literackich dzięki Światowi snu, który pozwala jej uwolnić narrację od konwencjonalnych zasad czasu i przestrzeni. W „Ulissesie” oniryzm staje się metodą pokazania złożoności ludzkiej świadomości i podświadomości, a także pozwala na głębszą refleksję nad naturą rzeczywistości.

Oniryzm nadal jest ważny w literaturze współczesnej, zwłaszcza u autorów zajmujących się fantastyką lub egzystencją. Książka Gabriela Garcíi Márqueza „Sto lat samotności” jest doskonałym przykładem wykorzystania wizji i snu w literaturze realizmu magicznego. W kulturze Buendíów rzeczywistość i fantastyka przenikają się ze sobą, a sny, przepowiednie i marzenia pełnią ważne role w narracji. Zarówno fabuła, jak i losy mieszkańców Macondo są wzmocnione przez oniryczny świat Márqueza. W powieści przestrzeń i czas są zmieniane, a obraz świata przypomina sen, w którym granice między rzeczywistością a wyobraźnią są zatarte kategoriami.

Podsumowując, konwencja oniryczna pełni różne role w literaturze, w zależności od epoki i kontekstu. Może być używany jako środek do przedstawienia wewnętrznych przeżyć bohaterów, ich lęków i pragnień. Może również być używany jako środek do krytyki społeczeństwa lub refleksji nad kondycją ludzką. Oniryzm jest jednym z najbardziej uniwersalnych i wielowymiarowych motywów w literaturze, ponieważ możliwe jest łatwiejsze przedstawienie złożonych treści psychologicznych, filozoficznych i egzystencjalnych poprzez połączenie świata realnego i sennych wizji.