Na przestrzeni wieków literatura była kształtowana przez dwa skrajnie odrębne nurty literackie: klasycyzm i awangardę. W literaturze XVIII wieku dominował klasycyzm, który dążył do naśladowania wzorców antycznych i przestrzegania reguł formy i harmonii, podczas gdy awangarda, która rozwinęła się głównie w XX wieku, dążyła do łamania konwencji, eksplorowania nowych form i przekraczania granic sztuki. Pozwala nam lepiej zrozumieć, jak różne podejścia do literatury mogą odzwierciedlać zmieniające się wartości i potrzeby społeczeństw, przeprowadzając analizę tych dwóch nurtów na wybranych przykładach.

Pomysły racjonalizmu, harmonii i proporcji, inspirowane sztuką i literaturą antyczną, stanowiły podstawę klasycyzmu jako gatunku literackiego. Jeśli chodzi o literaturę klasycystyczną, cechą charakterystyczną była jasność wyrażenia, umiar i ścisła przestrzeganie zasad kompozycji. Często klasycyzm idealizował życie i społeczeństwo, dążąc do pokazania uniwersalnych wartości w uporządkowany i elegancki sposób.

Ignacy Krasicki jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli klasycyzmu w polskiej literaturze. W literaturze jego „Monachomachia”, epicka satyra na życie mnichów, jest doskonałym przykładem klasycyzmu. Wzorując się na antycznych zasadach, Krasicki tworzy dzieło, które jest jednocześnie pełne śmiechu i głębokiej refleksji nad ludzkimi słabościami. W swoich pracach konsekwentnie przestrzega zasad klasycystycznych, takich jak umiar i klarowność, a także dąży do zachowania harmonii i elegancji formy.

W twórczości Johanna Wolfganga von Goethego, zwłaszcza w dramatycznej tragedii „Faust”, można znaleźć podobne elementy klasycyzmu. Chociaż Goethe jest często nazywany romantykiem, „Faust” zawiera wiele elementów klasycystycznych, takich jak określona forma i struktura, które pozwalają mu lepiej zrozumieć ludzką kondycję. Romantyczna refleksja nad ludzkim losem i dążeniem do poznania łączy się z klasycystycznym dążeniem do uniwersalnych prawd i moralnych nauk w „Faust”.

Z drugiej strony awangarda to nurt, który pojawił się w XX wieku jako reakcja na ustalone standardy literackie i artystyczne. Awangardziści poszukiwali nowych sposobów wyrazu, często odbiegając od ustalonych norm. Szukali nowych sposobów wyrazu i eksperymentowali z formą i treścią, aby wprowadzić innowacje i świeżość do literatury.

Bruno Schulz jest jednym z najbardziej znanych przedstawicieli awangardy w literaturze polskiej. Jego „Sklepy cynamonowe” to zbiór opowiadań, w których w sposób niezwykle oryginalny łączy rzeczywistość z fantazją, wprowadzając czytelnika w świat pełen symboliki i surrealistycznych obrazów. Schulz tworzy dzieła, które zaskakują nowatorstwem i wyjątkowym podejściem do rzeczywistości, przy jednoczesnym zachowaniu głębokiego ładunku intelektualnego i emocjonalnego, odchodząc od klasycznych form narracji.

Tadeusz Różewicz to kolejny ważny przedstawiciel awangardy w literaturze polskiej, który w swojej poezji eksperymentował z formą i językiem. W swoim dziele „Niepokój” Różewicz wprowadza nowe, oszczędne techniki wyrazu, aby pokazać rozpad tradycyjnych form poezji. Jego poezja, która jest prosta i oszczędna, jest odpowiedzią na chaos i zniszczenie wynikające z wojny, a jednocześnie próbą znalezienia nowego języka do opisywania ludzkiego doświadczenia.

„Ulisses” Jamesa Joyce'a i „Ruchome święta” Ernesta Hemingwaya to awangardowe przykłady literatury światowej. Joyce łamie standardy klasycznej narracji i eksperymentuje z językiem i formą w „Ulissesie”. Jeśli chodzi o jego twórczość, jest to przykład ekstremalnej awangardy, w której tradycyjne struktury literackie są rozbijane na rzecz innowacyjnego sposobu narracji i przedstawiania ludzkiego umysłu.

Chociaż Hemingway jest często uważany za realistę, „Ruchome święta” wprowadza elementy awangardowe poprzez swojąmalistyczną, surową prozę i wyjątkowy sposób przedstawiania rzeczywistości. Jego styl pisania, oparty na oszczędnym języku i prostych zdaniach, kontrastuje z klasycznymi stylemi literackimi i reprezentuje nowatorską metodę narracji i opisu.

Podsumowując, awangarda i klasycyzm to dwa zupełnie odrębne podejścia do sztuki i literatury. W przeciwieństwie do awangardy, która dążyła do nowatorskich form i łamania konwencji, klasycyzm, który koncentrował się na harmonii i proporcjach, był odpowiedzią na potrzeby epoki opartej na racjonalizmie i porządku. Analiza wybranych przykładów z literatury polskiej i światowej pokazuje, jak różne dyscypliny literackie odpowiadają na zmiany wartości i potrzeb społeczeństw, tworząc różne oblicza literackiego wyrazu.