Fantastyka i realizm to dwie podstawowe filozofie literatury, które różnią się sposobem przedstawiania świata i ludzkiego doświadczenia. Realizm dąży do wiernego odwzorowania społecznej i psychologicznej rzeczywistości, podczas gdy fantastyka bada możliwości poza znanym światem poprzez tworzenie alternatywnych rzeczywistości. Można ocenić, w jaki sposób każda z tych strategii wpływa na nasze rozumienie i interpretację świata, analizując wybrane utwory literackie z obu tych nurtów.

Aby badać różne aspekty ludzkiej egzystencji w kontekście alternatywnych rzeczywistości, fantastyka jest techniką opisywania świata, która wprowadza elementy nieprawdopodobne, nadprzyrodzone lub futurystyczne. „Zimowa opowieść” Williama Szekspira jest przykładem klasycznej literatury fantastycznej, w której fantastyka wkomponowuje się w historię poprzez motyw ożywienia obrazu i pokazanie cudownych, niemal nierealnych zmian. Fantastyka w tym utworze służy nie tylko jako element rozrywkowy, ale również służy jako narzędzie do dyskusji na tematach takich jak odkupienie, zdrada i miłość. Wprowadzanie elementów nadprzyrodzonych i nierzeczywistych pozwala na rozważania moralności i ludzkiej natury, które byłyby niemożliwe w rzeczywistym świecie.

W „1984” George'a Orwella fantastyka ma charakter dystopijny, a stworzone przez autora społeczeństwo totalitarne jest wykorzystywane jako krytyka systemów politycznych, które istnieją w dzisiejszych czasach. Chociaż Orwell opowiada się o przyszłości, wykorzystuje fantastyczne elementy, aby pokazać prawdziwe problemy władzy, kontroli i manipulacji. Dystopie, takie jak wszechobecny nadzór i zniekształcanie prawdy, są w rzeczywistości komentarzem do współczesnych zjawisk i mogą wywoływać refleksję nad stanem społeczeństw i rządów.

W przeciwieństwie do tego realizm koncentruje się na wiernym przedstawianiu rzeczywistości społecznej i psychologicznej, próbując odzwierciedlić codzienne życie bohaterów, problemy społeczne i wewnętrzne zmagania. Osią narracyjną powieści Gustave'a Flauberta „Madame Bovary” jest realizm, który przedstawia życie bohaterki w pełnym wymiarze społecznym i gospodarczym. Poprzez dokładne opisy i analizę psychologiczną Flaubert przedstawia społeczeństwo XIX wieku, jego normy i problemy osobiste bohaterki. Narzędziem do analizy rozczarowań, marzeń i społeczeństwa, które ją otacza, jest realistyczne przedstawienie życia Emy Bovary.

„Lalka” Bolesława Prusa jest jeszcze jednym przykładem realizmu, ponieważ opisuje życie społeczne, ekonomiczne i polityczne Warszawy drugiej połowy XIX wieku. Detale i dokładne opisy sprawiają, że Prus tworzy obraz społeczeństwa, w którym konflikty społeczne i indywidualne losy bohaterów są powiązane z rzeczywistością społeczną i historyczną. Realizm w „Lalce” pokazuje złożoność relacji międzyludzkich i problemów społecznych, które są głęboko analizowane i przedstawiane.

Chociaż podejście i cele realizmu i fantastyki do opisywania świata różnią się, obie mają zalety. Fantastyka pozwala na odkrywanie i przekraczanie granic znanego świata, co umożliwia kreatywne i często krytyczne spojrzenie na rzeczywistość. „1984” pokazuje, jak fantastyka może być wykorzystywana jako narzędzie do analizy i krytyki rzeczywistych problemów. W przeciwieństwie do tego realizm oferuje dokładne przedstawienie rzeczywistości, które jest niezwykle ważne do pokazania prawdziwych warunków społecznych i psychologicznych. „Madame Bovary” i „Lalka” są przykładami tego, jak realistyczne podejście może pomóc nam lepiej zrozumieć ludzki los i problemy społeczne.

Podsumowując, zarówno fantastyka, jak i realizm są istotnymi elementami literatury. Realizm daje bardziej szczegółowy obraz rzeczywistości społecznej i psychologicznej, podczas gdy fantastyka umożliwia badanie alternatywnych rzeczywistości i refleksję nad nią poprzez pryzmat wyobraźni. Jeśli chodzi o metody, każda ma swoje zalety i wady, które wpływają na to, jak czytelnicy postrzegają i rozumieją opisywany świat.