Jednym z najważniejszych twórców awangardy literackiej XX wieku, Witold Gombrowicz zrewolucjonizował zarówno formę, jak i treści literatury. Jego prace, takie jak „Ferdydurke”, „Trans-Atlantyk” i „Kosmos”, są doskonałymi przykładami awangardowego charakteru literatury, w której forma, struktura i treść są przemyślane i przeorganizowane w sposób, który kwestionuje tradycyjne standardy literackie. Poprzez eksperymentalne podejście do narracji, języka i postaci Gombrowicz pokazał, jak literatura może badać i krytykować społeczne, kulturowe i egzystencjalne aspekty rzeczywistości.

W „Ferdydurke” (1937) Gombrowicz wprowadza czytelnika w świat, w którym groteska i absurd deformują rzeczywistość. Powieść opowiada o przeniesieniu Józia z dorosłego życia do świata młodzieńczej szkoły. Tej fabuły używa Gombrowicz do analizy i krytyki społecznych ról i norm. Znana koncepcja „formy” — czyli społecznych konwencji i schematów, które narzucają ludziom określone role i zachowania — pojawia się w „Ferdydurke”. Autor doskonale manipuluje formą literacką, tworząc narrację, która jest zarówno prawdziwa, jak i absurdalna, podkreślając złe i sztuczne role, które społeczeństwo narzuca ludziom.

W swojej kolejnej powieści „Trans-Atlantyk” (1953) Gombrowicz stosuje awangardowe metody, aby zakwestionować konwencjonalne literackie i społeczne formy. Narrator opowiada losy emigracji z Polski do Ameryki Południowej podczas II wojny światowej. Gombrowicz bada kwestie tożsamości i emigracji w swojej powieści, która łączy elementy autobiograficzne z fikcją. Narrator opowiada o swoich przygodach i zmaganiach w nowej rzeczywistości, a jednocześnie jest świadkiem własnej rozpadu, co odzwierciedla jego problemy i kryzys wewnętrzny. Aby przedstawić dynamiczną i refleksyjną wizję doświadczenia emigranta, „Trans-Atlantyk” wykorzystuje nowoczesne środki wyrazu, takie jak niekonwencjonalna struktura narracyjna i zaburzenia chronologiczne.

Kolejnym przykładem awangardowego podejścia Gombrowicza do literatury jest „Kosmos” z 1965 roku. Powieść ta zawiera wiele zagadek i dziwacznych elementów, które wprowadzają czytelnika w labirynt wątpliwości i wątpliwości. Główna postać, Witold, znajduje się w zamkniętym miejscu i próbuje rozwiązać zagadkę związaną z tajemniczymi znakami i wydarzeniami. W „Kosmosie” Gombrowicz bawi się konwencjami narracyjnymi, wprowadzając nietypowe rozwiązania formalne i stylistyczne, które podkreślają temat odkrywania sensu i porządku w świecie, który wydaje się nieporządny i chaotyczny. Jest to przykład głębokiego eksperymentu formalnego, w którym narracja staje się tajemnicza i autorefleksyjna, a granice między rzeczywistością a fikcją są zatarte.

Dzięki wykorzystaniu awangardowych technik literackich, takich jak surrealistyczne i groteskowe elementy, zaburzenia chronologiczne, ironiczne i autoironiczne podejście do tematów oraz dekonstruowanie tradycyjnych form narracyjnych, Witold Gombrowicz stworzył dzieła, które są zarówno nowatorskie, jak i powszechne. Jego dzieła reprezentują nie tylko awangardowe podejście do literatury, ale także głębokie refleksje nad ludzką naturą, społecznymi normami i własną tożsamością. Gombrowicz pozostaje jednym z najbardziej fascynujących i wpływowych pisarzy XX wieku dzięki wyjątkowemu stylowi i podejściu do literackich form.