Nastrój grozy jest ważnym elementem wielu tekstów kultury, w tym w filmie, literaturze i innych formach sztuki. Wymagane są odpowiednie techniki stylistyczne, fabularne i estetyczne, aby stworzyć atmosferę pełną napięcia, niepokoju i strachu, która angażuje odbiorcę zarówno emocjonalnie, jak i intelektualnie. Motyw grozy pojawiał się od czasów gotyckich w XVIII wieku po współczesne horrory filmowe. Twórcy chcą wywołać lęk u odbiorcy poprzez nieznane, niewytłumaczalne lub nadprzyrodzone zjawiska. Warto przyjrzeć się różnym sposobom, w jakie twórcy wprowadzają nastrój grozy, analizując to zagadnienie na podstawie wybranych przykładów literatury i filmów.

Powieść gotycka jest jednym z najbardziej klasycznych przykładów literatury grozy. „Zamek Otranto” Horace'a Walpole'a, który uważany jest za pierwszą powieść gotycką, zawiera powszechne elementy, które pomagają budować nastroj grozy. Bohaterowie są bezbronni wobec sił, których nie mogą zrozumieć, dzięki tajemniczym zamkom, ukrytym komnatom, nieoczekiwanym zjawiskom nadprzyrodzonym i atmosferze niepewności. Scenerie, które zwiększają poczucie zagrożenia, takie jak ciemne, opustoszałe budynki, mgła i noc, są bardzo ważne w literaturze gotyckiej. Aby nadać swojemu utworowi nastrój tajemniczości i grozy, Walpole celowo wykorzystuje elementy architektoniczne (mury zamku, ukryte przejścia) oraz zjawiska przyrodnicze (burze, ciemność).

Wyrafinowane metody tworzenia atmosfery grozy można również znaleźć w dziełach Edgara Allana Poe. Poe tworzy nastrój grozy w swoich opowiadaniach, takich jak „Zagłada domu Usherów” czy „Serce oskarżycielem”, zagłębiając się w psychologię bohaterów. Wewnętrzne konflikty postaci Poe, ich poczucie winy, lęk przed własnym szaleństwem i obsesyjne myśli często przyczyniają się do jego grozy. Poe tworzy napięcie poprzez oddawanie głosu postaciom, które walczą z własną świadomością, a nie tylko opierając się na okolicznościach zewnętrznych. W „Sercu oskarżycielu” główny bohater staje się szaleńcem, kiedy słyszy bicie serca ofiary. Chociaż nie mamy tu do czynienia z bezpośrednimi elementami nadprzyrodzonymi, psychiczne napięcie, które stopniowo wzrasta, sprawia, że odbiorca również czuje się lęk i grozę.

Stephen King był mistrzem literatury współczesnej w tworzeniu atmosfery grozy, a jego powieści często balansują na granicy realizmu i horroru. King łączy psychologiczne grozy z nadprzyrodzonymi wydarzeniami w swojej powieści „Lśnienie”. Głównym miejscem akcji jest hotel Overlook, w którym rodzina Torrance mieszka zimą. Poprzez odizolowanie bohaterów od świata zewnętrznego, powolne ujawnianie tajemnic miejsca i degradację psychiczną Jacka, głównego bohatera, King tworzy nastrój grozy. Odbiorca nieustannie odczuwa strach i niepokój w wyniku motywu stopniowego popadania w obłęd, wszechobecnej ciszy przerywanej tylko przez złowieszcze odgłosy, klaustrofobicznej atmosfery zamkniętego hotelu oraz stopniowo odkrywanych mrocznych tajemnic. King wykorzystuje również wewnętrzne rozmowy bohaterów, gdy stają się świadkami niewyjaśnionych wydarzeń, co podnosi napięcie i wprowadza paranoję.

Film jako medium jest kolejnym przykładem, który pokazuje, jak bardzo dobrze może tworzyć atmosferę grozy poprzez wykorzystanie dźwięku i obrazu. W filmach takich jak „Dziecko Rosemary”, który został wyreżyserowany przez Romana Polańskiego, groza wzrasta powoli, w miarę jak główna bohaterka odkrywa przerażające sekrety otaczających ją ludzi. Polański umiejętnie wykorzystuje napięcie, które wynika z niepewności, a także proces stopniowego odkrywania prawdy. Pomimo faktu, że większość akcji rozgrywa się w pozornie normalnym świecie, scena i symbolika są bardzo ważne. Ograniczona przestrzeń mieszkania, klaustrofobiczne ujęcia i niewielkie aluzje do nadprzyrodzonych sił potęgują wrażenie zagrożenia. Nie są to potwory ani duchy; raczej psychologiczne manipulacje i ukryte cele postaci tworzą atmosferę przerażającą.

W adaptacji powieści Stephena Kinga film „Lśnienie” w reżyserii Stanleya Kubricka zachwyca nastrój grozy dzięki znakomitej reżyserii, grze aktorskiej i stylizacji obrazu. Napięcie stopniowo wzrasta w wyniku dynamicznych ujęć kamer w hotelu Overlook, przenikliwego dźwięku i powolnego tempa narracji. Kubrick, podobnie jak King w swojej powieści, zacierając granice między rzeczywistością a szaleństwem, tworzy nastrój grozy poprzez psychologiczną degradację bohaterów. Film zawiera elementy nadprzyrodzone, takie jak zjawy i zagadkowe wydarzenia w hotelu, ale głównym czynnikiem budującym atmosferę jest psychologiczny horror związany z postacią Jacka Torrance'a.

Science fiction to jeszcze jeden rodzaj tworzenia grozy, w którym strach często wynika z poznawania nowej lub zaawansowanej technologii. H.P Lovecraft, znany pisarz literatury grozy i science fiction, stworzył specyficzny rodzaj nastroju lęku, który opiera się na interakcji człowieka z niezwykłymi, pozaziemskimi siłami. Lovecraft wykorzystuje motyw niewypowiedzianego lęku przed tym, co wykracza poza możliwości ludzkiej rozumienia i wiedzy w swoim dziele „Zew Cthulhu”. Jego bohaterowie często stoją w obliczu sił i istot, które są zbyt potężne, aby je zrozumieć, co powoduje nastrój egzystencjalnej grozy, który opiera się na ludzkiej bezradności i nieznajomości prawdziwej natury wszechświata.

Podsumowując, istnieje wiele różnych sposobów tworzenia nastroju grozy w tekstach kultury; obejmują one badania psychologiczne postaci, nadprzyrodzone wydarzenia i metaforyczne przedstawienie świata jako miejsca pełnego tajemnic i zagrożeń. Literatura, film i sztuki wizualne, takie jak malarstwo i fotografia, wykorzystują elementy mające na celu wywołanie niepokoju, napięcia i niepewności. Twórcy grozy starają się pokazać, że to, co jest nieznane i niezrozumiałe, często staje się najpotężniejszym źródłem strachu.