W malarstwie i literaturze XIX i XX wieku można znaleźć motyw homo faber, czyli człowieka jako wytwórcy, budowniczego i konstruktora. Ta postać, która często reprezentuje rozum, racjonalność i zdolność do tworzenia, odzwierciedla zmieniające się wartości i pragnienia społeczeństw żyjących w tych epokach. Przedstawiam poniżej analizę tego motywu na wybranych przykładach z literatury i sztuki.

Autorzy

„Nędznicy” Victora Hugo (1862) pokazują różne aspekty ludzkiej pracy i to, jak wpływa ona na losy bohaterów. Jednym z kluczowych motywów jest metamorfoza postaci Jeana Valjeana, który przechodzi od życia przestępczego do roli obywatela, który jest społecznie odpowiedzialny. Będąc „homo faber”, Valjean staje się przykładem siły woli i umiejętności zmieniania swojego życia poprzez ciężką pracę. Jego działalność w przemyśle, a następnie jako burmistrz, pokazuje, jak determinacja ludzka i umiejętności mogą poprawić zarówno życie społeczne, jak i osobiste.

„Doktor Faustus” Thomasa Manna (1947) przedstawia również postać, która reprezentuje „homo faber” w sensie filozoficznym i intelektualnym. Doktor Faust, główny bohater, jest postacią, która próbuje zrozumieć naturę wszechświata i osiągnąć nieśmiertelność za pomocą nauki i technologii. Mann przedstawia nadzieje i ambicje Faustusa jako przykład współczesnej obsesji na punkcie wiedzy i techniki. Jednocześnie pokazuje niebezpieczeństwa, jakie mogą wynikać z przekraczania granic ludzkiego rozumienia i moralności.

Motyw „homo faber” jest nieco inny w „Człowieku w poszukiwaniu sensu” Viktora Frankla (1946). Jako więzień obozu koncentracyjnego Frankl bada sens życia w ekstremalnych okolicznościach. Jego myśli na temat przetrwania i znalezienia sensu w cierpieniu pokazują, jak człowiek może wykorzystać swoją wewnętrzną siłę i kreatywność, aby przetrwać i tworzyć wartości, które przekraczają fizyczne i materialne bariery.

Artystyczny

Chociaż powstało w epoce renesansu, dzieło Michała Anioła „Stworzenie Adama” (około 1512) wpłynęło na późniejsze interpretacje motywu „homo faber”. W tym malowidle Bóg tworzy Adama, który jest doskonałym dziełem sztuki. Adam jest przedstawiony jako idealne połączenie siły i wyobraźni. Wpływ obrazu na sztukę, która badała ludzką zdolność do tworzenia, był ogromny, pomimo faktu, że powstał wcześniej niż XIX wiek. Michał Anioł pokazuje, że ludzki potencjał i zdolność do tworzenia są niezwykle wartościowe i bosko inspirowane.

„Zimowa podróż” Edvarda Muncha (1899) to przykład malarstwa, w którym emocje i umysły są wykorzystywane do przedstawiania sposobu, w jaki człowiek kształtuje świat. Munch jako artysta wykorzystuje swoją umiejętność przedstawiania wnętrza ludzkiego umysłu, aby ukazać siłę ludzkich uczuć. W jego obrazach, takich jak „Krzyk”, widzimy, jak artysta wykorzystuje różne techniki malarskie, aby stworzyć wizje, które odzwierciedlają jego osobiste doświadczenia i postrzeganie świata.

Obraz Diega Rivery „Fabryka” (1931) przedstawia motyw „homo faber” w przemysłowym kontekście. Rivera, który ceni społeczne aspekty pracy, przedstawia fabryki i robotników w sposób, który podkreśla rolę pracy i produkcji w społeczeństwie. Jego prace podkreślają wpływ produkcji na życie ludzi i społeczeństwa, pokazując trudność i złożoność procesu.

Podsumowanie

W literaturze i malarstwie XIX i XX wieku motyw „homo faber” pokazuje różne oblicza ludzkiej zdolności do tworzenia i zmieniania świata. Motyw ten jest używany w literaturze do dyskusji o ambicjach, etyce i moralnych konsekwencjach ludzkiej twórczości zarówno w klasycznych powieściach, takich jak „Nędznicy” Victora Hugo, jak i późniejszych dziełach, takich jak „Doktor Faustus” Thomasa Manna. „Homo faber” jest przedstawiany jako postać, która tworzy i przekształca rzeczywistość w różnych kontekstach, od religijnych obrazów Michała Anioła po współczesne obrazy Edvarda Muncha i Diego Rivery. Zrozumienie tego, jak zmieniają się wartości i pragnienia kulturowe kształtuje nasze zrozumienie ludzkiej zdolności do tworzenia i zmieniania świata, jest widoczne w analizie tych prac.