Romantyczny etos uczucia i pozytywistyczny etos pracy to dwa podstawowe koncepcje, które ukształtowały malarstwo i literaturę w XIX wieku. Te dwie odrębne filozofie życia przedstawiają odrębne perspektywy na świat i wartości, które były wyraźne w sztuce tego czasu. W tym kontekście warto przyjrzeć się wybranym przykładom, jak romantyzm i pozytywizm wpłynęły na malarstwo i literaturę.

Ethos romantycznego uczucia

Romantyzm w pierwszej połowie XIX wieku kładł nacisk na wyobraźnię, indywidualizm i uczucia. Romantycy często przedstawiali postacie, które przeżywają silne emocje, takie jak miłość, ból i tęsknota. Motywy związane z naturą, mistycyzmem i osobistym zmaganiem bohaterów z losem dominowały w literaturze i malarstwie romantyzmu.

Autorzy

Adam Mickiewicz, „Dziady”

Adam Mickiewicz jest jednym z najważniejszych przedstawicieli romantyzmu w literaturze polskiej, a jego dzieło „Dziady” (części II, III, IV) doskonale odzwierciedla romantyczny ethos uczucia. Mickiewicz łączy elementy ludowe, mistyczne i patriotyczne w „Dziadach”, tworząc dramat, który bada głębokie uczucia i duchowe przeżycia bohaterów. Romantyczny konflikt między miłością, bólem i walką o wolność narodową wyraża się w postaci Gustawa-Konrada w trzeciej części. Mickiewicz pokazuje, jak intensywne uczucia wpływają na decyzje i losy osoby, a także jak osoba może wpływać na los narodu.

Juliusz Słowacki napisał piosenkę „Kordian”.

W „Kordianie” (1834) Juliusz Słowacki, inny wybitny romantyk, opowiada dramatyczną historię młodego bohatera, który zmaga się z własnymi uczuciami i rozczarowaniami. Kordian, podobnie jak inni bohaterowie Mickiewicza, jest zmuszony podjąć decyzję o walce o niepodległość. Słowacki przedstawia wewnętrzne zmagania człowieka, jej poszukiwanie sensu i heroiczne, często tragiczne, skutki tych poszukiwań. Romantyczna etyka łączy się z wątkiem narodowym i społecznym w „Kordianie”, pokazując, jak osobiste doświadczenia wpływają na działalność społeczną.

Artystyczny

Józef Chełmoński, „Widok na Wawel”

Poezja romantyczna Józefa Chełmońskiego „Widok na Wawel” (1873) przedstawia krajobraz, który emanuje refleksją i nostalgią. Chełmoński, podobnie jak wielu innych romantyków, stara się oddać uczucia i atmosferę miejsca, które zostało naznaczone historią religijną i narodową. Jego malarstwo często podkreśla romantyczny związek człowieka z krajobrazem i historią, a także uczucia związane z kulturą i naturą.

„Litania do Matki Boskiej” napisane przez Wojciecha Gersona

Obraz Wojciecha Gersona „Litanie do Matki Boskiej” (1860) przedstawia romantyczną atmosferę kontemplacji duchowej i uniesienia religijnego. Jego malarstwo pokazuje romantyczny sposób wyrażania uczuć i poszukiwania transcendencji. Gerson koncentruje się na intensywności wewnętrznych przeżyć, które są oddane w pełnych emocji i głębi obrazach, podobnie jak inni romantycy.

Ethos Pozitywizmu Pracy

Wartości związane z pracą, nauką i społeczną użytecznością były promowane przez pozytywizm, ideologię dominującą w literaturze i sztuce drugiej połowy XIX wieku. Pozytywiści wierzyli, że ciężka pracę, reformy społeczne i rozwój nauki i technologii mogą zmienić społeczeństwo.

Autorzy

„Lalka” napisana przez Bolesława Prusa

W „Lalce” (1890), Bolesław Prus demonstruje pozytywistyczną filozofię pracy. Powieść opowiada o tym, jak Stanisław Wokulski potrafi połączyć swoje osobiste pragnienia z dążeniem do poprawy sytuacji społecznej. Prus pokazuje, jak sukces można osiągnąć poprzez ciężką pracę i naukę, a także jak każdy człowiek może wpłynąć na społeczeństwo poprzez to, co robi. Wokulski jest postacią, która stara się łączyć osobiste pragnienia z społecznymi.

„Ziemia obiecana” napisana przez Władysława Reymonta

W „Ziemi obiecanej” (1899) Władysław Reymont pokazuje, jak silna praca i determinacja wpływają na życie ludzi i całego społeczeństwa. Reymont przedstawia społeczne i ekonomiczne aspekty pracy, pokazując trudności i złożoność związane z dynamicznym rozwojem przemysłu. Powieść pokazuje ciemniejsze strony industrializacji i pokazuje, jak praca jednostki może prowadzić do zmian zarówno osobistych, jak i społecznych.

Artystyczny

Józef Chełmoński, „Pochodnie rzymskie”

Niezależnie od tego, że Józef Chełmoński jest najbardziej znany ze swojego malarstwa romantycznego, w późniejszych latach jego twórczość zaczęła przyjmować pozytywistyczne idee. Chełmoński przedstawia życie i prace robotników w „Pochodniach rzymskich” (1875), koncentrując się na ich codziennej pracy i trudach związanych z industrializacją. Obraz ten pokazuje, jak pozytywizm wpłynął na malarstwo, koncentrując się na codziennych sytuacjach pracy i tym, jak ważna jest dla społeczeństwa.

Stanisław Wyspiański napisał wiersz „Robotnicy w polu”.

W „Robotnikach w polu” (1890) Stanisław Wyspiański, znany z teatru i malarstwa, opisuje codzienną pracę na wsi i skupia się na ekonomii i społeczności. Chociaż Wyspiański jest bardziej znany z dzieł symbolistycznych, w tym obrazie odnosi się do pozytywistycznych wartości pracy i wysiłku.

Podsumowanie

Romantyczny etos uczucia i pozytywistyczny etos pracy to dwa różne podejścia do rzeczywistości, które były wyraźne w malarstwie i literaturze XIX wieku. Podczas gdy pozytywizm kładł nacisk na pracę i społeczne postępy, romantyzm koncentrował się na emocjonalnych przeżyciach jednostki. Przykłady malarstwa i literatury pokazują, jak te dwa podejścia różnią się wartościami i tematami, a także jak wpłynęły na kształtowanie standardów kultury i sztuki w XIX wieku.