Kategoria obcego w literaturze polskiej jest szerokim i złożonym tematem. Istotny motyw obcości, zarówno w wymiarze obyczajowym, psychologicznym, jak i egzystencjalnym, pozwala autorom badać tematy takie jak izolacja, konflikt tożsamości, obcość w społeczeństwie oraz duchowe i egzystencjalne pytania dotyczące miejsca jednostki w świecie. W tym eseju, przywołując odpowiednie przykłady z różnych okresów, omówię różne aspekty obcości w literaturze polskiej.

Obcość w obyczajowości często wiąże się z konfliktem między różnymi normami i wartościami społecznymi. W powieści Bolesława Prusa „Lalka” obcy jest przedstawiany w kontekście różnicy klasowej i społecznej. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przedstawiony jako osoba, która ma ambicje zdobycia uznania i statusu w wyższych kręgach społecznych, ale czuje się obca w towarzystwie arystokracji. Jego pochodzenie i sposób myślenia różnią się od norm wśród elit, co sprawia, że czuje się obcość i izolowany. Poprzez przedstawienie konfliktu klasowego, rząd bada kwestie dotyczące tożsamości i miejsca osoby w społeczeństwie, ujawniając społeczne i obyczajowe bariery, które mogą powodować poczucie obcaństwa.

Motyw obcości obyczajowej jest również obecny w literaturze współczesnej. W „Cudzoziemce” Marii Kuncewiczowej obcość jest pokazana w kontekście społecznym i kulturowym. Główna bohaterka, która przybywa do Polski z obcego kraju, zmaga się z poczuciem izolacji i różnic wobec miejscowego społeczeństwa. Kuncewiczowa pokazuje, jak różnice kulturowe mogą powodować poczucie wyobcowania zarówno społecznie, jak i indywidualnie. W powieści poruszane są tematy, takie jak przystosowanie się do nowej sytuacji, konflikty między różnymi systemami moralnymi oraz osobiste zmagania się z własną tożsamością w obcym środowisku.

Psychologicznie obcość często wiąże się z konfliktami wewnętrznymi i problemami tożsamości. W Dziejach cz. Główny bohater powieści Adama Mickiewicza, Konrad, przeżywa głębokie wewnętrzne zmagania, które sprawiają mu poczucie obcości zarówno wobec siebie, jak i świata. Mickiewicz wykorzystuje motyw obcości, aby przedstawić duchowe i psychiczne rozterki osoby, która nie może znaleźć swojego miejsca ani sensu w obecnym świecie. Konrad doświadcza głębszych pytań o sens życia i rolę człowieka w społeczeństwie, ponieważ czuje się zagubiony i odizolowany.

Podobnie w poezji Tadeusza Różewicza motywy alienacji i izolacji są często używane do przedstawiania obcości psychologicznej. W wierszach takich jak „Ocalony” Różewicz bada poczucie obcości w kontekście przeżyć związanych z wojną i zniszczeń, które miały wpływ na jego poczucie własnej tożsamości i wartości. Poeta pokazuje, jak traumatyczne doświadczenia mogą prowadzić do głębokiej izolacji zarówno od świata, jak i od samego siebie. W poezji Różewicza obecna jest obcość psychologiczna, która jest wyrazem większych problemów dotyczących sensu i istnienia człowieka.

Z punktu widzenia egzystencji obcość często wiąże się z pytaniami o sens życia i miejsce jednostki w świecie. Motyw obcości jest przedstawiany przez postać w powieści Stefana Żeromskiego „Żeromski”, która zmaga się z problemami egzystencjalnymi i poczuciem bezsensu w obliczu trudnych warunków społecznych i politycznych. Żeromski przedstawia bohatera, który czuje się obcy wobec świata, który nie spełnia jego wymagań. Egzystencjalna obcość bohatera jest wyrazem głębszych pytań dotyczących sensu życia, wartości i miejsca człowieka w społeczeństwie.

Obcość egzystencjalna jest ważna w dziełach Witolda Gombrowicza. Gombrowicz bada motyw obcości w powieści „Ferdydurke” poprzez przedstawienie bohatera, który czuje się obcy w społeczeństwie, które narzuca mu określone role i zwyczaje. Gombrowicz wykorzystuje motyw obcości, aby krytycznie spojrzeć na społeczne konwenanse i pokazać, jak ludzie zmagają się z presją dostosowania się do oczekiwań otaczającego ich otoczenia. Bohater dowiaduje się, jak głęboko struktury społeczne mogą wpływać na poczucie tożsamości i egzystencjalne pytania ludzi.

Podsumowując, motyw obcego w literaturze polskiej przedstawia wiele różnych aspektów obcości, od kulturowych i obyczajowych po psychologiczne i egzystencjalne. Przykłady obejmują „Lalkę” Prusa, „Cudzoziemkę” Kuncewiczowej i „Dziady cz. ” „III” Mickiewicza, poezja Różewicza, „Żeromski” Żeromskiego i „Ferdydurke” Gombrowicza to przykłady tego, jak literatura bada i reprezentuje różne wymiary obcości. Motyw ten jest ważnym narzędziem do badania konfliktów społecznych, zmagań psychicznych, tożsamości i egzystencjalnych problemów człowieka.